Marvel Kahramanlarının Yaratıcısı Stan Lee ‘nin Hayatı Ve Yaratığı Süper Kahramanların Hikâyeleri

bilinen adıyla Stan Lee, New York’ta Romen-Yahudi kökenli bir ailede 28 Aralık 1922’de dünyaya gelir.

Ailesinin ekonomik durumu iyi değildir, bu nedenle okulla beraber haber servisinde ölüm ilanları yazmak, Ulusal Tüberküloz Merkezi’nin basın bültenlerini oluşturmak, ofislere sandviç taşımak, bir pantolon üreticisinde ofis boyluk ve Broadway’deki Rivoli Theater’da yer göstericiliği gibi yarı zamanlı işlerde çalışır.

1939 yılında liseden mezun olduktan sonra, amcası Robbie Solomon’un yönlendirmesi ve şirketin yayıncısı kuzeni Martin Goodman sayesinde, daha sonra Marvel Comics’e (çizgi roman yayımcısı şirket) dönüşen Timely Comics’te asistan olarak göreve başlar.

Stanley, başlangıçta ofis de her türlü işi yapan biridir. Alt kattan öğle yemeği taşımak, mürekkep kullanan yazarların mürekkeplerini doldurmak, bitmiş sayfalardaki kalem izlerini silmek gibi çok farklı işler yapar. 1941 yılında 19 yaşında, Kaptan Amerika Hainin İntikamını Önledi başlıklı ilk çizgi romanını Stan Lee adıyla çıkarır. Stan Martin, S.T. Anley gibi isimleri kullansa da, bundan sonraki işlerinde Stan Lee ismini kullanmaya devam eder. Birkaç ay sonra Destroyer adlı karakterin yaratılmasında yardımcı rol üstlenir. Çizgi romanın altın çağı olarak olarak nitelendirilen bu dönemde aralarında Jack Frost ve Father Time gibi kahramanlar yaratan Lee, 1942 yılında Amerikan Ordusu’na katılır.

Stan Lee, orduda telgraf direklerinin ve diğer iletişim ekipmanlarının onarıldığı Signal Corps’ta (ABD ordusunun iletişim ve bilgi sistemlerini oluşturan ve yöneten dalı) görev yapar. Daha sonra, kılavuzlar, sloganlar, senaryolar ve ayrıca çizgi film yazdığı Eğitim Filmleri Bölümü’ne geçer. Üç yıl kaldığı orduda, yalnızca 9 kişiye verilen “Oyun Yazarı” unvanı verilir.

1950’li yılların ortalarına kadar Atlas Comics (Marvel Comics’in çizgi roman bölümü) için aşk, komedi, bilim kurgu ve korku hikayeleri yazan Lee, yaptığı işlerden sıkılır, hatta çizgi roman dünyasını tamamen bırakmayı bile düşünür. Aynı dönemde çizgi roman yayımcısı DC Comics’i yöneten Julius Schwartz, sevilen karakteri Flash’a, Amerika Adalet Ligi adını verdiği  ve içinde Superman, Batman, Wonder Woman, Flash, Green Lantern, Aquaman ve Martian Manhunter’ın da bulunduğu yeni süper kahramanlar ekler, büyük başarı elde eder. Amerika Adalet Ligi ile rekabet edebilmek için Martin Goodman, Stan Lee’yi görevlendirir.

Yaptığı işlerden sıkıldığını gören karısı, kaybedecek bir şeyi olmadığını söyleyip, Stan Lee’yi içinden geldiği gibi davranmaya teşvik ederek çizgi kahramanlar dünyasının bu kadar renkli olmasına, yepyeni bir boyut kazanmasına neden olacaktır. Lee’nin kahramanlarından öncekiler, hep kusursuz ve insani özellikleri olmayan karakterlerdir. Örneğin, Süperman o kadar güçlüdür ki, kimse ona karşı koyamaz; Batman gizli bir milyonerdir. Oysa Lee, yarattığı kahramanlara o güne dek hiç rastlanmayan insani eksiklikler ve kusurlar ilave eder. Her ne kadar çizgi romanların vazgeçilmez unsuru fantastik öğelerle süslenen müthiş güçlere sahip olsalar da, sinirli, kibirli, aç gözlü, duygusaldılar aynı zamanda. Kendi kendileriyle çatışan, faturalarını ödemekte zorluk çeken, kızları etkilemeye çalışan, hatta bazen fiziksel engellere sahip karakterler bile yaratır.Lee’nin ilk kahramanları, çizerinin Jack Kirby olduğu Fantastik Dörtlü’dür. 1961 yılında yayınlanan ve beklenenin çok üstünde bir başarı sağlayan kahramanları, 1962 yılında Incredible Hulk, aynı yıl Thor ve Spider-Man izler. Nisan 1963’te ömrünü adalet dağıtmaya adayan milyarder işadamı Tony Stark ve Iron Man’i, Temmuz’da mistik güçlere sahip bilim adamı Doktor Strange’i, Eylül’de her biri farklı güçlere sahip mutantlardan oluşan dev takım X-Men’i yayınlar. 1964 yılında ise doğu sporlarında uzmanlaşmış mükemmel fizik kondisyona sahip akrobat üyesi Daredevil ortaya çıkar. Stan Lee, bu kahramanlarını Jack Kirby ve Steve Ditko’nun çizimleriyle yaratır.

Stan Lee’nin çizgi romanlarına, kendisini mutlaka arka plan karakterlerden biri olarak yerleştirir. Bunun yanında çizgi romanların kapağına yazılan yazar ve çizerlerin dışında, çinileyen, renklendiren, konuşma balonlarını yazan çalışanların adlarını da ekleyerek ekipte yer alan isimlerin okur tarafından tanınmasını sağlar.

Lee, karakterlerinin başrol oynadığı her filmde de yan rollerden birinde görünmeyi bir gelenek haline getirir. Bunun yanında Lee’nin süper kahramanlarının filmlerinin tümündecameoları da yer alır. Cameo, sinema gibi görselliğe dayalı sanatsal yapımlarda, çok ünlü bir kimsenin kısacık bir anda görülmesi veya duyulmasıdır. Cameolarda yer alan ünlüler, genellikle herhangi bir karakter ismi almadan veya bizzat kendileri olarak görülürler.

Çok üretken ve disiplinli birisi olan Lee, Marvel Comics’te editör, sanat yönetmeni ve baş senarist olarak, her hafta en az iki, bazen beş çizgi roman senaryosu, bazı kahramanlar için günlük gazetelerde yayınlanan kısa hikayeler, radyo ve televizyon için de kısa senaryolar yazar

Stan Lee’nin en önemli kahramanlarından olan ve bir gazete için hazırladığı ancak insanların örümcekten korkacağı düşünülerek tutmayacağı da düşünülen Spider-Man, o kadar beğenilir ki, gelmiş geçmiş en başarılı çizgi roman ünvanını kazanır. Halasıyla birlikte yaşayan, ergenlik sorunlarını aşamamış, sevgilisi Mary Jane’e bir türlü açılamayan utangaç Peter Parker, Daily Bugle Gazetesi’nde foto muhabiri olarak çalışır; gecelerini ise şehrin karanlık caddelerinde duvarlarda gezip asayişi sağlar. Daily Bugle’nin bir dediği bir dediğini tutmayan aksi baş editörü Jonah Jameson ise, Stan Lee’in çizgi dünyasındaki izdüşümüdür aslında.

2002 yılı yapımı olan Spider-Man filminde Peter Parker’ı canlandıran Tobey Maguire, çizgi romandakine göre daha içine kapanık bir portre çizer. Filmde bir patlama esnasında taşlardan kaçarken cameo yapan Lee, bu filmden sonra Akademi’nin Bilimkurgu-Korku-Fantezi dalında Ömür Boyu Kariyer Ödülü alır. Serinin devamı 2004 yılında beyazperdeye gelir; 2007 tarihli Spider-Man 3 ise Sam Raimi’nin yönetmenliğinde Kirsten Dunst ve Tobey Maguire’ın başrollerde olduğu serinin son filmi olur.

Marc Webb’in yönettiği ve başrollerini Andrew Garfield ve Emma Stone’un paylaştığı 2012 tarihli The Amazing Spider-Man ve devamı olan 2014 yılı yapımı The Amazing Spider-Man 2 de izleyicinin beğenisini kazanır.

2016 tarihli Captain America: Civil War’da Spider-Man’i, çizgi roman fanlarının çok beğendiği bir performansla canlandıran Tom Holland, 2017 yılında Spider-Man Homecoming filminde bu kez başroldedir. Avengers Infinity War’da da rol alan Holland, 2019 yılında Avengers Endgame’de de Spider-Man olarak karşımıza çıkar.

Stan Lee’nin diğer bir kahramanı ise Iron Man’dir. Zengin Amerikalı iş adamı, teknoloji dehası bilim insanı ve playboy Anthony Edward Stark’ın (yaygın adıyla Tony) dünyayı yok edebilecek güçte bir silah yapmaya zorlanmak üzere kaçırıldığı sırada göğüs kafesinden aldığı ölümcül darbe, yaşamının geri kalanını, bir enerji çekirdeği ile yaşamak zorunda bırakır. Evini, laboratuvarını ve dilediğince göklerde süzülmesini sağlayan yenilmezlik zırhlarını, yapay zekaya sahip bilgisayarı yönetir. Stark Industries’e bağlı tüm şirketleri ve finansal durumuyla eşi Pepper ilgilenir. Alaycı, empatiden yoksun, kendini beğenmiş Stark ise sadece araştırmalarıyla ilgilenir. Koruyucu zırhını giydiğinde yenilmez Iron Man’e dönüşür.

Soğuk Savaş döneminde yaratıldığı için Amerikan teknolojisi ve endüstrisinin komünizm karşısındaki gücünü gösterme amacı da taşıyan Iron Man, zamanla çağa uyum sağlar. Yenilmezler Takımı’nın kurucusu olan Stark, pek çok kez beyazperdeye uyarlanır. Iron Man’in popüler olmasını sağlayan oyuncu ise Robert Downey Jr.’dir. 2008 yılı yapımı Iron Man filminin yakaladığı kayda değer gişe başarısı ardından, 2008 tarihli Incredible Hulk’ta cameo yapan Robert Downey Jr., 2010 tarihli Iron Man 2 ve 2013 tarihli Iron Man 3’te de popülerliğini korur. Avengers serisinin tüm filmlerinde başrolü koruyan Iron Man, 2017 yılında Spider-Man: Homecoming’de de yine Robert Downey Jr. tarafından canlandırılır.

Kaynak

Three Ways Stan Lee and Jack Kirby’s Fantastic Four Laid the Blueprint For Our Superhero-Centric World

Stan Lee Universe, Interviews with and mementos from “THE MAN” who changed comics and pop culture

Kartonsan Karton Sanayi ve Ticaret A.Ş. – 2019/01