Yapay Zeka Ve Geleceğin Siber Savaşları / Utku Köse
Günümüzün ve geleceğin en önemli bilim
ve teknoloji alanlarından birisi olan ya-
pay zekânın geçmişi 1950’li yıllara kadar
uzansa da günlük hayatımızda yer edinmeye baş-
laması özellikle son 10 yılda ivme kazandı. Bugün,
akıllı telefonlarımızdan günlük hayatta etkileşime
girdiğimiz cihazlara ve hatta iş süreçlerinde kulla-
nılan veri odaklı yazılımlara kadar birçok ortamda
yapay zekânın gücünden faydalanıyoruz. Yapay
zekâ robotlar gibi donanımsal sistemleri zorunlu
kılmaz, diğer bir deyişle, zeki çözümlemeler içeren
yazılımlar da yapay zekâ tabanlı olabilir. Bu tekno-
lojinin önlenemez yükselişi öyle bir aşamaya geldi
ki artık yapay zekânın başarılı çözümler üretmediği
herhangi bir alan neredeyse yok gibi. Mühendislik
odaklı alanlardan tıbba, eğitimden ekonomiye ve
hatta edebiyat ile sanata kadar birçok farklı alanda
yapay zekâ uygulamalarını görüyoruz.
Bilgisayar teknolojisinin gelişimiyle beraber siber
güvenlik alanı da gelişiyor. Siber saldırı ve siber sa-
vunma yaklaşım, yöntem ve teknikleri karşılıklı ola-
rak sürekli değişiyor ve yapay zekâ gibi geleceğin
bilim alanlarının da bu değişimde aktif rol alacağı
açıkça görülüyor. Günümüzde siber savaş ve siber
terör gibi kavramlar sıklıkla kullanır hâle geldi, öyle
ki devletler düzeyinde bile bu konuda alınacak ön-
lemler hakkında fikirler ortaya konuluyor.
Bu noktada, fiziksel savaşların yerini giderek siber
savaşlara bırakacağını ifade edebiliriz. Ancak ma-
dalyonun diğer yüzünde yapay zekâ var. Yani, yapay
zekâ tabanlı bir siber savaşın nasıl olabileceği ve zeki
sistemlerin siber saldırı ve savunma aşamalarında
ne gibi roller alabileceğini öngörebilmemiz gere-
kiyor. Ayrıca, öngörülerimizin mevcut yapay zekâ
gelişmeleri ve muhtemel ilerlemeler ile tutarlı bir
kapsamda ortaya konulması da son derece önemli.
78
Yapay Zekâ
Nedir?
Yapay zekâyı bilgisayar bilimleri altında ge-
rek donanımsal gerekse sadece yazılımsal
zeki sistemlerin tasarlanıp geliştirilmesi ile
ilgilenen bir alan olarak tanımlayabiliriz.
Yine gerçek dünya tabanlı problemleri çöz-
mek için çeşitli yapay zekâ yaklaşım, yön-
tem ve teknikleriyle geliştirilmiş yazılımlara
da yapay zekâ diyebiliriz. Bu teknolojinin
amacı, sayısal sistemler üzerinden gerçek
dünya problemlerinin çözülmesi amacıyla
zeki sistemlerin oluşturulması. Bunu sağla-
yan da bünyesinde çeşitli matematiksel ve
mantıksal yapılar barındıran özel algorit-
malar. Tarihsel süreç, yapay zekâ algoritma-
larının başta insan olmak üzere, çeşitli can-
lılardan (örneğin; hayvanlar, böcekler) ve
hatta doğadaki rutin dinamiklerden esinle-
nerek oluşturulmasına sahne olmuş. Hâlen
de bilimsel araştırmalar bu yönde ilerliyor.
Yapay Zekâ
Nasıl Çözüm Üretir?
Yapay zekâ algoritmaları, ustaca bir araya getiril-
miş mantıksal ve matematiksel adımların yanında,
bazı temel yollara bağlı kalarak çalışır. Eldeki veri-
ler üzerinden çok sayıda (10.000, 100.000, belki de
daha fazla) döngüyle çözüm üretme, verileri mani-
püle etme ya da bilinen çözümlerden yola çıkarak
bilinmeyenlere adapte olma bunlardan en önemli-
si. Yapay zekânın uygulanma biçimlerine ve hedef
problemlerine göre çok sayıda alt alanı bulunur.
Öğrenmeye ihtiyaç duymayan yapay zekâ algorit-
maları, problemimizi mevcut algoritmik adımlarla
doğrudan çözebilen algoritmalardır. En basitinden,
optimizasyon için kullanılan ve kuşlar, balıklar, arı-
lar ya da karıncalardan esinlenerek geliştirilmiş
olan sürü zekâsı algoritmaları, hedef problemin
matematiksel modeli üzerinden hemen çözüme
ulaşabilir. Ancak bazı gerçek dünya tabanlı prob-
lemler, geçmiş tecrübelerden ve bazı bilinenlerden
faydalanılarak çözülebilir. Bu durum, biz insanların
tecrübelerden öğrenmesi ve problemleri böylelikle
çözümlemesi ile benzeşir. Öğrenmeye ihtiyaç du-
yan yapay zekâ algoritmaları bunun üzerine kurulu
olarak tasarlanmıştır. Makine öğrenmesi (machine
learning) alt alanı içerisinde incelenen bu algorit-
malar, geleceğin yapay zekâ sistemlerinin temelini
oluşturmakla birlikte, bu yazının konusu olan gele-
ceğin siber savaşlarını da yakından ilgilendirir.
Makine Öğrenmesi ve
Siber Güvenlik
Makine öğrenmesi, aslında bütün bu yapay zekâ tar-
tışmalarının ve hatta ortaya çıkan çeşitli endişelerin
(zeki makinelerin insanlığı ele geçirme ihtimali, iş-
sizliğe sebep olabilmeleri vb.) kaynağı durumunda-
ki yapay zekâ tekniklerini içerir. Bu teknikler, hedef
probleme uygulanmadan önce çeşitli eğitim verileri
üzerinde öğrenme süreci geçirmesi gereken algorit-
malardır. Bu açıdan baktığımızda tipik bir makine
öğrenmesi algoritması / tekniği, sırasıyla öğrenme,
test ve uygulama süreçlerinden geçer. Öğrenme, al-
goritmanın eğitimine; test süreci, gerçek uygulama
öncesi algoritmanın tekrar eğitime ihtiyaç duyup
duymadığının değerlendirilmesine ve nihayetinde
uygulama süreci de eğitilmiş algoritmanın artık
pratikte de kullanılmasına karşılık gelir. Bütün bu
mekanizma, bizleri otonom zeki sistemlere götürür.
Gelecek, günlük hayatımızda bizlere yardımcı ola-
cak veya arka planda veriler üzerinde hızlı işlemler
gerçekleştirecek bu tür zeki sistemlerle dolu olacak.
Siber güvenlik konusu, başta bilgisayar ve iletişim
teknolojileri olmak üzere, farklı teknolojilerin gelişi-
miyle birlikte iyice karmaşıklaşan bir problem hâline
geldi. İnsan hayatının gerçek dünyadan siber orta-
ma iyiden iyiye kayması süreci, siber güvenliğin za-
man ilerledikçe kritikleşmesine sebep oldu. Bugün
ortalama bilgisayar kullanıcılarının birçoğu farkın-
da olmadan siber güvenlik tehdidiyle karşı karşıya
kalıyor. Ayrıca, siber saldırıların sosyal mühendislik
gibi hayatın içinde yer alan ve insan psikolojisiyle
ilişkili manipülatör eylemlerle desteklenmesiyle de
insanların çeşitli problemlerle karşı karşıya kalma-
sı kaçınılmaz oluyor. Hâlihazırda uzmanlığı önemli
birikimler ve tecrübeler gerektiren siber güvenlik,
yapay zekânın süreçlere dâhil olmasıyla birlikte
farklı boyutlara taşınmış durumda. Bu noktada,
kendi kendini geliştirebilen makine öğrenmesi tek-
nikleri, hem siber saldırı tarafında hem de siber sa-
vunma tarafında oldukça önemli roller üstleniyor.
Siber Savaşlar – Büyük Veri –
Nesnelerin İnterneti
Yapay zekâ ile dolu bir geleceğin eşiğinde özellikle
yoğun miktarda veriyle baş edebilmek temel araş-
tırma konuları arasına girmiştir. Bu kapsamda, sık-
lıkla dile getirilen yoğun veri akışı, büyük veri (big
data) adı verilen bir kavram altında incelenmek-
tedir. Tahmin edileceği üzere, geleceğin siber sa-
vaşları da büyük veri kapsamında incelenebilecek
yoğun veriler çerçevesinde gerçekleşecektir. Yine
geleceğin otonom-yapay zekâ içeren siber savaş-
ları, günümüzün yükselen teknolojilerinden olan
nesnelerin interneti (internet of things) kapsamın-
da dikkate alınan zeki makineler öncülüğünde sah-
ne alacaktır. Çünkü yapay zekâ tabanlı bir gelecek,
zeki makinelerin (örneğin robotların) hayatın her
köşesinde yer aldığı bir geleceğe doğru sürüklen-
mektedir. Dolayısıyla geleceğin siber savaşları, bu
tür zeki makinelerin de yeri geldikçe sürece dâhil
olduğu, siber dünyada olduğu kadar, gerçek dünya-
yı da ilgilendiren savaşlara dönüşebilecektir. Fizik-
sel savaşların yerini alacak siber savaşların, gerçek
dünyayla teması belki de sadece bu şekilde söz ko-
nusu olacaktır.
İnsanlığı nasıl bir geleceğin beklediği hâlen büyük
bir muamma. Ancak günümüzde günlük hayatı
şekillendirecek ve yönlendirecek aşamaya gelmiş
bazı bilimsel ve teknolojik alanlar geleceğe de göz
kırpmaktadır. Yapay zekâ bu alanlardan biri olarak
siber güvenlik konusuyla da yakından ilgilidir. Git-
tikçe siber dünyaya bağlanan insanlık için siber gü-
venlik ve bağlı konular yapay zekâ nedeniyle çok
daha kritik bir hâle gelecektir. Nitekim geleceğin
siber savaşlarını yapay zekâ tabanlı zeki sistemler-
den bağımsız düşünmek olanaksız. Özellikle kendi
kendine öğrenebilme yeteneğine sahip ve algorit-
mik olduğu kadar matematiksel modellenebilen
problemlerle çok kolay başedebilen makine öğren-
mesi odaklı algoritmalar / teknikler, bu tür otonom
savaşların başlıca aktörleri olacak gibi görünüyor.
Bu aşamada gelecekte ne gibi zeki sistemlerin ha-
yatımızda rol oynayacağı ve siber savaşlara hangi
formlarda dâhil olacakları bizler için büyük bir
sürpriz olabilir. Ancak bu yazıda ifade edilenlerin,
günümüz koşulları ve geleceğe dair birtakım işa-
retler neticesinde, geleceğin siber savaşları hakkın-
da önemli ipuçları barındırdığı muhakkak. n
Kaynaklar
Copeland, J. Artificial Intelligence: A Philosophical Introduction,
John Wiley & Sons, 2015.
Göranzon, B.ve Josefson, I., Knowledge, Skill and Artificial Intelligence,
Springer Science & Business Media, 2012.
Bahrammirzaee, A., “A comparative survey of artificial intelligence applications in finance:
artificial neural networks, expert system and hybrid intelligent systems”,
Neural Computing and Applications, Cilt 19, Sayı 8, s.1165-1195, 2010.
Çiftçi, H., Her Yönüyle Siber Savaş, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, 2013
Ertel, W., Introduction to Artificial Intelligence, Springer, 2018.
Nabiyev, V. V.,Yapay Zekâ, Seçkin Yayıncılık, 2005.
Mitchell, T. M., Machine Learning, McGraw-Hill Science, 1997.
Alpaydin, E., Introduction to Machine Learning, MIT Press, 2014.
Shanahan, M., The Technological Singularity, MIT Press, 2015.
Yampolskiy, R. V., Artificial Superintelligence: A Futuristic Approach, CRC Press, 2015.
John Walker, S., Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work,
and Think, Taylor & Francis, 2014.
Wortmann, F. ve Flüchter, K.,” Internet of things”,
Business & Information Systems Engineering, Cilt 57, Sayı 3, s. 221-224, 2015.