OCD(obsessive compulsive disorder) Ve Ergoterapi

OCD, Türkçe adıyla Obsesif Kompulsif Bozukluk, nöropsikiyatrik bozukluktur. OCD, iki ana bölüm içerir bunlar; obsesyonlar(istenmeyen tekrarlı düşünceler, dürtüler, resimler ve şüpheler) ve kompulsifler.(anksiyeteyi azaltmak için yapılan tekrarlı eylemler. Bazı yaygın obsesyonlar; yasak düşünceler, mikrop, simetri, tekrarlama, sayma, temizlik. Kompulsifler, kısa süreli rahatlama sağlar ama daha sonra döngü devam eder. DSM(diagnostic statistical manual) OCD’nin özelliklerini şu şekilde sıralar; istemsiz, tekrar oluşan, istenmeyen obsesyonlar/kompulsifler. OCD’li bireyin beyni nasıl işler? OCD li birey korkuyu tetikleyecek durumda iken beyin tehlikedeymiş gibi algılar ve beynin koruma sistemi devreye girer’fight or flight response’ birey kompulsif ile cevap verir yani strese neden olan durumdan kaçar ya da durumla savaşır.
OCD Döngüsü;1-obsesif düşünceler(kapıyı kitledim mi, ailem iyi mi, ellerim temiz mi), 2-anksiyete3-kompulsif davranış(el yıkama, kapı kontrolü, aileyi arama)4-geçici rahatlama1-obsesif düşünce2-anksiyete…(döngü devam eder).

OCD ile yaşamak; obsesyonlar ve kompulsifler bireyde korku ve strese neden olur. OCD, multiple alanlarda fonksiyonu etkiler bunlar; Günlük yaşam, iş, akademik, emosyonel ve sosyal fonksiyonu olumsuz etkiler.
*Ergoterapist müdahale programı hazırlar bu alanlarda bireyin ihtiyacına göre kişi merkezli plan oluşturur. Bireyin sağlıklı alışkanlıklar ve rutinler kazanmasını sağlar . OCD’li birçok birey utanç ve yalnızlık hisseder ve bu, onların yardım istemesini önler. OCD ile kendileri başa çıkmaya çalışırlar ta ki semptomlar kontrol edilemeyen bir hal alana kadar. Bu durumda daha fazla saklayamazlar. OCD’nin nedeni tam olarak bilinmese de bazı durumların neden olabileceği bulunmuş bunlar; beyinde kimyasal dengesizlik’serotonin eksikliği’ (Helbing &Ficca ,2009), çevresel faktörler(travma, ölüm, boşanma) ve fonksiyonel olmayan inanışlar. Araştırmalar gösteriyor ki %40-80 OCD vakalarının başlangıcı çocukluk döneminde(Helbing &Ficca, 2009). OCD’li bireylerde komorbid durumlar görülebilir örneğin; DEHB, Depresyon, Tourette Sendromu, Karşıt Olma Karşıt Gelme Bozukluğu. %51 OCD’li çocuklar DEHB’e sahip (Helbing&Ficca, 2009).
OCD tedavi yönteminde iki esas vardır bunlar; CBT(cognitive behavioural therapy) ve ilaç. Tedavi’nin daha iyi ilerleyebilmesi için ailenin tedavi planına dahil olması gerekir. CBT’de amaç düşünceler, hisler ve davranışlar arasındaki bağlantıyı belirlemek. İlaçlı tedavide antidepresanlar (SSRI;selective serotonin reuptake ınhıbıtors)kullanılır bunlar; prozac, faverin, seroxat, citaloprom, sertraline. SSRI işe yaramazsa Anafranil(clomipramine) kullanılır. Şiddetli anksiyetede kısa süreli kullanım için; Tranquilisers ve son olarak beta blockers, şiddetli anksiyetede ani semptomları tedavi etmek için kullanılır örneğin propianolol(ınderal). Ergoterapist, CBT kullanır, bireyin alışkanlıklarına odaklanır, ve çevrede adaptasyonlar uygulayarak bireyin ihtiyaçlarına odaklanır(aile bazlı terapi ayrıca efektif). Ebeveyn OCD hakkında eğitilmeli(psikoeğitimsel müdahale), bireyin evdeki durumuyla ilgili bilgi verebilir ve ailenin davranışları da gözlenmeli örneğin aile aşırı bağlıysa bireye ve ayrılma korkusu varsa bu, bireyde anksiyeteyi tetikleyebilir. CBT’de uygulanan en etkili yöntem ERP(exposure and response prevention)’dir yani bireyi, anksiyete oluşturan durumun içinde bulundurma ve kompulsifin oluşmasına izin vermeme(durumdan kaçıyorsa kompulsif davranış olarak, kaçmayı durdurma). Yani birey anksiyete yaratan duruma kademeli olarak maruz kalacak ve cevabı/reaksiyonu önleme.

Değerlendirme testleri; YBOCS(yale Brown oc scale self report), Anxiety Disorders Interview Schedule(ADIS), State Trait Anxiety Inventory(STAI), Reynolds Adolescent Depression Scale(RADS-2), Thought Action Fusion Scale(TaAF-R), Obsessive Belief Questionnaire(QBQ-44), Family Accommodation Scale ve Intolerance of Uncertainty Scale(IUS-12).

Okulda OCD’li bireylerin akademik, sosyal ve duygusal fonksiyonuna yardımcı olmak için öğretmenler OCD hakkında bilgilendirilmeli ve gerekirse sınıf içinde bireye yardımcı olma. Birey okulda; az arkadaşa sahip olabilir veya izole olma, depresyon, zayıf öaz saygı bunlar öğretmen tarafından gözlenebilir(ergoterapist, öğretmen ile işbirliği içinde olarak bunlar üzerinde durabilir, bireyin sosyal becerilerini kuvvetlendirmek için grup aktiviteleri güvenli/rahat alanda). Öğretmen, OCD’ile ilgili veri toplayabilir. Öğretmen şu soruları sorabilir; bu tarz davranışlar nerede ve ne zaman yer alır, herhangi bir tetikleyici var mı, birey davranışları kontrol etmek için gereğinden fazla zaman harcıyor mu, nasıl başa çıkıyor, ikincil durum mevcut mu(depresyon, DEHB..). sınıfta uygulanabilecek diğer stratejiler; verilen görevleri daha küçük parçalara bölme, verilen ödev için ekstra zaman veya flexible zaman, farklı şekilde kabul edebilme(bilgisayar,video/ses kayıt). Sunumlarda, toplum önünde konuşmayı azaltma. Sınıf notlarının kopyasını verme, birey kötü hissediyorsa, aralarda rahatlayabileceği alanın olmayı veya güvendiği birinin destek olması, bireyin tercihine göre oturma(arkada veya önde tetikleyici olabilir). Öğretmen derse başlamadan sabah birkaç dakika nefes alış verişe odaklanma(mindfullnes/Mindfullnes Based Intervention) yaparak bireyin rahatlamasını ve odaklanmasını sağlayabilir.
Yetişkin OCD’li birey kendine nasıl yardım edebilir? Destek gruplarına katılabilir(online veya görüşerek), rahatlama ve mindfullnes teknikleri, fiziksel aktivite ve güvendiği biri ile konuşma yararlı olabilir.